زندگى خود مىگفتند استوار بماندند و در عقايد و اخلاق و اعمالشان به چيزى جز آنچه كه موافق توحيد و سازگار با آن است ركون نكردند ، بلكه همواره آن را رعايت و در جميع احوال و با هر چيز كه در ظاهر و يا باطنشان مواجه مىشوند حفظ مىكنند » . و همچنين است در آيه « فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً » « 1 » چون منظور از اقامه وجه اقامه نفس و واداشتن آن است بگونه اى كه بايد و شايد مواجه عمل شود ، و اقامه كردن نفس در هر امرى به معناى استقامت آن در آن امر است ، يعنى خواستن از نفس است به اينكه آن امر را اقامه كند - دقت بفرماييد . بنا بر آنچه كه در معناى اين ماده و مشتقات آن گفته شد معناى جمله مورد بحث ، يعنى آيه * ( « فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ » ) * اين مىشود : بر دين ثابت باش و حق آن را طبق دستورى كه گرفته اى ايفاء كن . و آن دستور همان است كه آيه « وَأَنْ أَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً وَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ » « 2 » و آيه « فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّه الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّه ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ » « 3 » مشتمل بر آن مىباشند . صاحب تفسير روح المعانى مىگويد : معناى اين آيه اين است كه « اى پيغمبر من ! در اين امر استوار باش ، هم چنان كه قبلا هم دستور به استقامت داده بوديم » و اين معنا اقتضاء دارد كه رسول خدا ( ص ) به وحى ديگرى غير از وحى قرآن و به وحيى كه مثل قرآن از مقوله خواندنى نباشد مامور به استقامت شده باشد ، و اين مطلب را عده ديگرى هم گفته‌اند . آن گاه اضافه مىكند كه : اين امر ، امر به دوام بر استقامت و ادامه آن است ، و معنايش اين است كه همواره بر طريق مستقيم كه راه متوسط ميان افراط و تفريط است سلوك كن ، و اين كلمه جامعى است سرمشق در علم و عمل و اخلاق . « 4 » اما اينكه گفت « بايد وحى ديگرى باشد كه چون قرآن خواندنى نباشد » گفتارى است كه از سنت قرآن و روش آن به دور است . آرى ، حاشا بر قرآن كه در بيان خود بر امرى مجهول و يا اصلى پنهان و غير مذكور اعتماد كند ، ( و ما معناى صحيح و روشن آيه را بيان كرديم ، بدون اينكه به چنين تمحلى محتاج شويم ) و گفتيم كه مقصود از * ( « كَما أُمِرْتَ » ) * اشاره به آن آياتى

--> ( 1 ) پس روى دل متوجه دين حنيف كن . سوره روم ، آيه 30 . ( 2 ) و اينكه روى دل به سوى دين حنيف كن و از مشركين مباش . سوره يونس ، آيه 105 . ( 3 ) پس روى دل به سوى دين توحيد كن ( كه مطابق ) فطرتى است كه خداوند مردم را بر آن فطرت آفريده ، و خلقت خدا تبديل پذير نيست ، اين است دين پايدار و ليكن بيشتر مردم نمىدانند . سوره روم ، آيه 30 . ( 4 ) روح المعانى ، ج 12 ، ص 152 .